Autor Witryny/Website by: Leszek Zdrach, Autor fotografii/Photographs by: Leszek Zdrach, Kontakt/Contact: leszekzdrach@gmail.com
Rodzinna Turystyka Aktywna -  Zdrach - Turystyczny Przewodnik po Polsce i nie tylko



Zamki zakonu Joannitów w zachodniej Polsce

Zakony rycerskie, zwłaszcza ich powstanie, związane są z krucjatami do Ziemi Świętej oraz istnieniem Królestwa Jerozolimy w XI i XII wieku. Wiele z nich działało na terenie całej ówczesnej Europy i korzystało z przywilejów nadawanych przez władców i możnych. Dzięki temu oraz wzorowej organizacji zakony rycerskie szybko dorabiały się potężnego majątku. Najwcześniej do Polski trafili Templariusze i Joannici, zaraz po nich Krzyżacy. Najmniej obecny w publicznej świadomości jest zakon Joannitów, który urósł w siłę po przejęciu znacznej części majątku zlikwidowanego zakonu Templariuszy.

Zakon Joannitów powstał pod koniec XI wieku z przekształcenia bractwa zajmującego się opieką nad pielgrzymami do Ziemi Świętej, w tym także opieka nad szpitalami. Zakon przyjął jako patrona św. Jana Chrzciciela, stąd jego popularna nazwa. Działalność zakonu była ceniona przez królów Jerozolimy oraz chrześcijańskich władców, a to skutkowało nadawaniem ziem w całej Europie. Ukształtowała się organizacja zakonu podzielona na „języki”, przeoraty, baliwaty i komandorie (zwane często komturiami lub komendami). Zakon Joannitów nie był od początku zakonem wojskowym, rycerze zakonni i żołnierze zaczęli pojawiać się dopiero w połowie XII wieku, a na przełomie XII i XIII wieku usankcjonowano to w dokumentach zakonu. Pod koniec XIII wieku, kiedy upadło Królestwo Jerozolimy, Joannici opuścili Ziemię Święta i przenieśli się na Cypr, gdzie zbudowali wielką flotę, działającą na zasadach korsarskich, zwłaszcza wobec muzułmanów. Zdobyli wyspę Rodos i stamtąd nękali flotę muzułmańską. Po zdobyciu Rodos przez Sulejmana Wspaniałego w 1523 roku, Joannici kilka lat tułali się bez stałej siedziby i w końcu osiedli na Malcie, która do końca XVIII wieku była ich siedzibą i baza ich floty. Wówczas też joannitów zaczęto nazywać Zakonem Maltańskim (więcej o historii zakonu Joannitów - https://discover.pl/zakon-maltanski-joannici/)

Na ziemie współcześnie polskie Joannici przybyli już w XII wieku sprowadzani i uposażani przez lokalnych książąt. Jednak dopiero po przejęciu części majątku Templariuszy, Joannici urośli w siłę. Na terenach Brandenburgii joannici przejęli zaledwie trzecią część majątku Templariuszy w ramach układu z Kremmen. Dzięki temu utworzono Baliwat Brandenburgii pod patronatem margrabiego. Baliwat od 1382 roku cieszył się dużą autonomią w ramach zakonu. Siedzibą Baliwatu był zamek zbudowany w Słońsku (więcej - https://discover.pl/zamek-joannitow-w-slonsku/) zakupiony w 1426 roku z rąk rycerza, przebudowany do celów zakonnych, ale poważnie rozbudowany w połowie XVI wieku, kiedy to zamek otoczono fosą i zbudowano wieże. Szwedzi zniszczyli zamek w 1652 roku, a pod koniec XVII wieku został odbudowany jako barokowa rezydencja, jeszcze z fosą i murem obronnym, które zlikwidowano dopiero 100 lat później. Zamek przetrwał wszystkie późniejsze wojny, po II wojnie światowej był nieużytkowany, ale spłonął w dziwnych okolicznościach ok. 1975 roku. Obecnie jest w ruinie, która będzie trwale zabezpieczona.

Kolejny zamek Joannici zbudowali w Swobnicy po 1377 roku na potrzeby komandorii. Zamek obejmował budynek mieszkalny oraz wieżę i kaplicę wbudowane w mury obronne oraz podzamcze oddzielone od zamku fosą. Po wojnie trzydziestoletniej zamek dostał się w ręce królowej Szwecji, a później żony elektora brandenburskiego, która przebudowała go na barokowa siedzibę. Pod koniec XIX wieku zamek nie był już użytkowany, przetrwał do dzisiaj, ale mocno zniszczony. Obecnie zabezpieczany przed dalsza dewastacją.

DCIM\100MEDIA\DJI_0049.JPG

Najlepiej zachowanym zamkiem Joannitów jest zamek zbudowany od podstaw w Łagowie (zobacz - https://discover.pl/zamek-joannitow-w-lagowie/), który został zbudowany po 1350 roku i był systematycznie rozbudowywany aż do XVIII wieku. Zamek zbudowano na niewielkim wzgórzu między dwoma jeziorami, tuz obok ważnego szlaku handlowego. Jego położenie i budowa czyniły go trudnym do zdobycia, wszystkie wojny przetrwał praktycznie nienaruszony i dzisiaj jest użytkowany jako hotel.

Trzy wymienione zamki są spuścizną po Joannitach i były faktycznie budowane przez ten zakon. Kaplica w Chwarszczanach, które Joannici przejęli po Templariuszach jest starszą budowlą, będącą spuścizną tych drugich. W Świebodzinie w budynku szpitala zachowało się jedno skrzydło zamku Joannitów. Z kolei zamek w Świdwinie długo był zamkiem Joannitów, którzy opuścili Chwarszczany, ale nie był przez nich budowany. Na koniec warto wspomnieć o ruinach zamku Drahim, który Joannici zbudowali ok. 1266 roku i opuścili w 1407 roku na skutek konfliktu z Władysławem Jagiełłą. Ruiny zamku w Starym Drawsku są udostępnione do zwiedzania.

Zakony rycerskie, zwłaszcza ich powstanie, związane są z krucjatami do Ziemi Świętej oraz istnieniem Królestwa Jerozolimy w XI i XII wieku. Wiele z nich działało na terenie całej ówczesnej Europy i korzystało z przywilejów nadawanych przez władców i możnych. Dzięki temu oraz wzorowej organizacji zakony rycerskie szybko dorabiały się potężnego majątku. Najwcześniej do Polski trafili Templariusze i Joannici, zaraz po nich Krzyżacy. Najmniej obecny w publicznej świadomości jest zakon Joannitów, który urósł w siłę po przejęciu znacznej części majątku zlikwidowanego zakonu Templariuszy.

Zakon Joannitów powstał pod koniec XI wieku z przekształcenia bractwa zajmującego się opieką nad pielgrzymami do Ziemi Świętej, w tym także opieka nad szpitalami. Zakon przyjął jako patrona św. Jana Chrzciciela, stąd jego popularna nazwa. Działalność zakonu była ceniona przez królów Jerozolimy oraz chrześcijańskich władców, a to skutkowało nadawaniem ziem w całej Europie. Ukształtowała się organizacja zakonu podzielona na „języki”, przeoraty, baliwaty i komandorie (zwane często komturiami lub komendami). Zakon Joannitów nie był od początku zakonem wojskowym, rycerze zakonni i żołnierze zaczęli pojawiać się dopiero w połowie XII wieku, a na przełomie XII i XIII wieku usankcjonowano to w dokumentach zakonu. Pod koniec XIII wieku, kiedy upadło Królestwo Jerozolimy, Joannici opuścili Ziemię Święta i przenieśli się na Cypr, gdzie zbudowali wielką flotę, działającą na zasadach korsarskich, zwłaszcza wobec muzułmanów. Zdobyli wyspę Rodos i stamtąd nękali flotę muzułmańską. Po zdobyciu Rodos przez Sulejmana Wspaniałego w 1523 roku, Joannici kilka lat tułali się bez stałej siedziby i w końcu osiedli na Malcie, która do końca XVIII wieku była ich siedzibą i baza ich floty. Wówczas też joannitów zaczęto nazywać Zakonem Maltańskim (więcej o historii zakonu Joannitów - https://discover.pl/zakon-maltanski-joannici/)

Na ziemie współcześnie polskie Joannici przybyli już w XII wieku sprowadzani i uposażani przez lokalnych książąt. Jednak dopiero po przejęciu części majątku Templariuszy, Joannici urośli w siłę. Na terenach Brandenburgii joannici przejęli zaledwie trzecią część majątku Templariuszy w ramach układu z Kremmen. Dzięki temu utworzono Baliwat Brandenburgii pod patronatem margrabiego. Baliwat od 1382 roku cieszył się dużą autonomią w ramach zakonu. Siedzibą Baliwatu był zamek zbudowany w Słońsku (więcej - https://discover.pl/zamek-joannitow-w-slonsku/) zakupiony w 1426 roku z rąk rycerza, przebudowany do celów zakonnych, ale poważnie rozbudowany w połowie XVI wieku, kiedy to zamek otoczono fosą i zbudowano wieże. Szwedzi zniszczyli zamek w 1652 roku, a pod koniec XVII wieku został odbudowany jako barokowa rezydencja, jeszcze z fosą i murem obronnym, które zlikwidowano dopiero 100 lat później. Zamek przetrwał wszystkie późniejsze wojny, po II wojnie światowej był nieużytkowany, ale spłonął w dziwnych okolicznościach ok. 1975 roku. Obecnie jest w ruinie, która będzie trwale zabezpieczona.

Kolejny zamek Joannici zbudowali w Swobnicy po 1377 roku na potrzeby komandorii. Zamek obejmował budynek mieszkalny oraz wieżę i kaplicę wbudowane w mury obronne oraz podzamcze oddzielone od zamku fosą. Po wojnie trzydziestoletniej zamek dostał się w ręce królowej Szwecji, a później żony elektora brandenburskiego, która przebudowała go na barokowa siedzibę. Pod koniec XIX wieku zamek nie był już użytkowany, przetrwał do dzisiaj, ale mocno zniszczony. Obecnie zabezpieczany przed dalsza dewastacją.

Najlepiej zachowanym zamkiem Joannitów jest zamek zbudowany od podstaw w Łagowie (zobacz - https://discover.pl/zamek-joannitow-w-lagowie/), który został zbudowany po 1350 roku i był systematycznie rozbudowywany aż do XVIII wieku. Zamek zbudowano na niewielkim wzgórzu między dwoma jeziorami, tuz obok ważnego szlaku handlowego. Jego położenie i budowa czyniły go trudnym do zdobycia, wszystkie wojny przetrwał praktycznie nienaruszony i dzisiaj jest użytkowany jako hotel.

Trzy wymienione zamki są spuścizną po Joannitach i były faktycznie budowane przez ten zakon. Kaplica w Chwarszczanach, które Joannici przejęli po Templariuszach jest starszą budowlą, będącą spuścizną tych drugich. W Świebodzinie w budynku szpitala zachowało się jedno skrzydło zamku Joannitów. Z kolei zamek w Świdwinie długo był zamkiem Joannitów, którzy opuścili Chwarszczany, ale nie był przez nich budowany. Na koniec warto wspomnieć o ruinach zamku Drahim, który Joannici zbudowali ok. 1266 roku i opuścili w 1407 roku na skutek konfliktu z Władysławem Jagiełłą. Ruiny zamku w Starym Drawsku są udostępnione do zwiedzania.