Autor Witryny/Website by: Leszek Zdrach, Autor fotografii/Photographs by: Leszek Zdrach,
Rodzinna Turystyka Aktywna -  Zdrach - Turystyczny Przewodnik po Polsce i nie tylko
Rodzinna Turystyka w Portalach społecznościowych

Zamek w Barcianach


Pokaż Zamki i Pałace na większej mapielokalizacja
































Zamek w Barcianach Foto Galeria

Historia


W południowej części rozległej wsi, w miejscu istniejącego potężnego zamku lub gdzieś w jego pobliżu, funkcjonował we wczesnym średniowieczu drewniano-ziemny gród staropruskiego plemienia Bartów. Po skutecznym najeździe krzyżackim ok. 1240 lub nieco później gród ten został przebudowany w tymczasową strażnicę - której pierwszym znanym nam dowódcą był Henryk von Alfet - a następnie zniszczony podczas drugiego powstania pruskiego (1260-1274). Odbudowano go wprawdzie, ale już ok. 1310 wybuchł kolejny bunt okolicznej ludności, dramatycznie uwieńczony spaleniem lokalnego wójta Hermana von Harttangena i wyrżnięciem wszystkich braci zakonnych wraz z ich służbą. To przerażające wydarzenie przesądziło o budowie nowej, solidnej warowni, pełniącej w przyszłości funkcję siedziby komornictwa z podbitej Barcji i podlegającej administracyjnie pod komturstwo w Brandenburgu (pol. Pokarmin). Nie był to jednak jeszcze interesujący nas zamek, a jedynie drewniana fortalicja, silniejsza od poprzedniczki, bo wyposażona w murowane konstrukcje obronne, mająca stanowić poważny argument w polityce ucisku wobec podbitej ludności, a także wraz z okolicznymi grodami zapewniać bezpieczeństwo wschodniej granicy rosnącego w siłę Państwa Krzyżackiego.

Opierając się na zapisach kronikarza Wiganda z Marburga można określić przybliżony czas przystąpienia do budowy zamku murowanego, który decyzją wielkiego mistrza Winrycha von Kniprode miał zastąpić istniejącą strażnicę, stając się jednocześnie siedzibą komtura i jego centrum administracyjnym. Pierwsze prace rozpoczęły się prawdopodobnie jeszcze przed 1380, ich całość zaś zamknęła się w trzech etapach, ciągnących się w czasie aż do lat 20-ych XV wieku. Etap pierwszy trwał mniej więcej do 1390r. i dotyczył wzniesienia murów obwodowych oraz budowy skrzydła wschodniego do wysokości pierwszego piętra. W fazie drugiej datowanej na lata 1390-1400 postawiono trzypiętrowe skrzydło północne, podwyższono także mury obronne i budynek wschodni poprzez dodanie mu kondygnacji o charakterze magazynowo-obronnym, ponadto wylano fundamenty pod kolejne, zachodnie skrzydło zamku. Okres trzeci obejmował budowę skrzydła zachodniego (nie zrealizowaną do końca) oraz dwóch narożnych baszt: okrągłej i czworobocznej, przy czym ta druga nigdy nie została ukończona. W planach przewidziano wprawdzie postawienie też czwartego skrzydła, które nadałoby warowni pełną formę zamku konwentualnego, jednak ze względu na klęskę krzyżaków w wojnie z Polską ostatecznie nie doszło do ustanowienia w Barcianach komturii i pierwotnych założeń budowlanych nie udało się tutaj w pełni zrealizować.

Zamek pozostał siedzibą prokuratora i podlegając pod komturię w Rynie uzyskał duże znaczenie militarne jako ważny punkt wypadowy na sąsiednią Litwę. W 1455 roku, na początku wojny trzynastoletniej został spalony, później kilkakrotnie zdobywały go różne oddziały, a nawet chłopi, którzy w 1458 zbrojnie zajęli pozbawioną obrońców warownię. Po sekularyzacji Zakonu Krzyżackiego Barciany stały się centrum dóbr ziemskich zarządzanych przez książęcych starostów, zaś zamek ich siedzibą. W kolejnych latach pełniąc już właściwie tylko rolę gospodarczą zespół ten kilkakrotnie poddany został przebudowie zacierającej po części jego cechy militarne na korzyść funkcjonalności: w ten sposób w miejscu zburzonego skrzydła przy murze zachodnim mistrz królewski Blasius Berwart z Królewca u schyłku XVI stulecia wzniósł spichlerz, a dwa wieki później do muru południowego dostawiono niewielki budynek gospodarczy. Od 1842 aż do końca II wojny światowej obiekt pozostawał w rękach prywatnych, wtedy też w 1915 częściowo spłonął, jednak szybko został odbudowany. W tym okresie właściciele przekształcili wysychające już zamkowe stawy w ogród, zbudowali też na dawnym przedzamczu gospodarcze segmenty folwarczne. Po II wojnie rozmieszczono tutaj magazyny i biura miejscowego PGR, który funkcjonował tak długo, jak żyła komuna. Potem zamek przejęła Agencja Rynku Rolnego, trochę w nim pomieszkała i wreszcie w roku 2001 sprzedała prywatnemu inwestorowi.

Architektura

Warowny zamek ulokowany został na południe od osady, na niewielkim wzniesieniu otoczonym bagnami rzeczki Liwny, później przekształconymi w stawy. Zbudowano go na planie zbliżonym do kwadratu o zewnętrznych wymiarach boków ok. 58x55m. Brama wjazdowa na dziedziniec znajdowała się w osi centralnej podpiwniczonego, jednotraktowego skrzydła wschodniego, założonego na rzucie prostokąta o rozmiarach 58x14m. W skrzydle tym na pierwszym piętrze mieściły się reprezentacyjne pomieszczenia: w części północnej czteroprzęsłowa kaplica, z jednej strony zamknięta pięciobocznie i przekryta sklepieniami gwiaździstymi, zaś w części południowej - kapitularz przekształcony następnie na refektarz. Na parterze usytuowano izdebki gospodarcze, piekarnię, kuchnię oraz izbę odźwiernego, a całość krył wysoki, dwuspadowy dach, zamknięty dwoma schodkowymi, siedmioosiowymi szczytami. Parter skrzydła północnego również zajmowały pomieszczenia gospodarcze, na pierwszej kondygnacji urządzono lokale mieszkalne dla braci zakonnych, w tym osobno dla prokuratora, natomiast najwyższe piętro pełniło funkcje magazynowo-obronne. Dziedziniec wewnętrzny najprawdopodobniej otaczały z dwóch stron drewniane krużganki, łączące się z gankami straży na murach kurtynowych.

Skrzydło wschodnie zamku z obu stron flankowały baszty ustawione na przekątnych jego czworoboku. Wzniesiona na planie cylindrycznym o średnicy około 10 metrów baszta północna była całkowicie wysunięta poza linię murów i połączona z nimi w poziomie przyziemia oraz na drugiej kondygnacji krótką szyją z korytarzami. W jej piwnicach mieściła się najprawdopodobniej sala tortur wraz z więzieniem, na które składało się kilka małych cel oświetlonych okienkami od strony fosy, i kilka cel bez okien. W poziomie pierwszego piętra obłudnie urządzono zakrystię, połączoną korytarzykiem z zamkową kaplicą, natomiast na drugiej kondygnacji baszta miała cztery otwory strzelnicze przystosowane do ręcznej broni palnej, umożliwiające ostrzał z flanki wzdłuż muru wschodniego i północnego. Druga baszta, południowa, wybudowana na planie czworoboku, wsparta była ceglaną skarpą narożną, co może nasuwać przypuszczenia, że podczas prac budowlanych nastąpiły jakieś zmiany w jej planach. Ten element fortyfikacji nigdy nie został ukończony.

Obecnie

Do czasów współczesnych ze średniowiecznego zamku w niezłym stanie zachował się czworobok ceglanych murów obwodowych, gotyckie skrzydło wschodnie z bramą wjazdową, główne mury skrzydła północnego oraz cylindryczna narożna baszta. Pozostałe budynki należące do zabytkowego zespołu pochodzą z okresu późniejszego. Latem 2007r. należący do prywatnego kapitału obiekt znajdował się w remoncie, prezentując stan surowy z nowym dachem, ale wciąż zdewastowanym wnętrzem, pustymi oczodołami zamiast okien i paskudnym dziedzińcem szczelnie zasłoniętym przez potężną bramę. Zamek należy do firmy P&P Properties Llc., która planuje tutaj otwarcie eleganckiego hotelu; obecnie nie wolno go zwiedzać, można za to swobodnie obejść sobie dookoła, co wszystkim szczerze polecam, bo całość jest ciekawa i pomimo towarzyszącego budowie bałaganu robi przyjemne wrażenie.

źródło:http://www.zamkipolskie.com/barciany/barciany.html
Zamek w Barcianach Zamek w Barcianach Zamek w Barcianach

Zamek Prokuratorów Krzyżackich