Autor Witryny/Website by: Leszek Zdrach, Autor fotografii/Photographs by: Leszek Zdrach,
Rodzinna Turystyka Aktywna -  Zdrach - Turystyczny Przewodnik po Polsce i nie tylko
Rodzinna Turystyka w Portalach społecznościowych

Zamek w Kętrzynie


Pokaż Zamki i Pałace na większej mapielokalizacja
































Zamek w Kętrzynie Foto Galeria

Legenda
Legenda o powstaniu herbu Kętrzyna
Dawno , dawno temu a działo się to w zamierzchłych czasach kiedy to tereny naszej gminy Kętrzyn oraz sąsiedniej gminy Mrągowo porośnięte były gęstą i dziką puszczą , żył wielki i bardzo agresywny niedźwiedź . Niedźwiedź ów tyranizował okolicznych mieszkańców , porywał kobiety i dzieci siejąc postrach w całej okolicy . Władcy tych ziem nie mogąc sobie poradzić z tak wielkim problemem po wielu nieudanych próbach pozbycia się „bestii” postanowili wyznaczyć  nagrodę dla śmiałka który odważy się z tym uporać .Mijały dni , tygodnie , miesiące ale chętnych wciąż brakowało .Aż pewnego dnia pewien młody wieśniak  z Mrągowa wpadł na genialny pomysł , wymyślił specjalną miksturę złożoną z miodu i stuprocentowego spirytusu i niepostrzeżenie podrzucił nieopodal legowiska niedźwiedzia w nadziei że ten ją najdzie . Niedźwiedź wyczuł miód i gdy odnalazł ów trunek  od razu wszystko wypił .Po wypiciu owej mikstury zapadł w głęboki sen. W ten oto sposób młodzieniec pokonał groźnego niedźwiedzia, ale że niedźwiedź ów był bardzo wielki i ciężki  wieśniak obciął mu jedną z łap na dowód że to on go pokonał  i aby odebrać swoją nagrodę .W tym samym czasie zabitego niedźwiedzia z odciętą jedną łapą znalazła wędrująca po puszczy grupka wieśniaków z Kętrzyna .Postanowili oni że zaciągną niedźwiedzia i ogłoszą że to oni pokonali „bestię” przywłaszczając sobie obiecaną nagrodę. Na pamiątkę tych czasów i tego zdarzenia w herbie  Mrągowa widnieje łapa niedźwiedzia zaś w herbie Kętrzyna niedźwiedź z odciętą  jedną z łap. Z tego oto powodu mikstura owego wieśniaka znana jest dzisiaj przez okolicznych mieszkańców jako „pogromca niedźwiedzi”.

Historia
We wczesnym średniowieczu okolice dzisiejszego Kętrzyna zamieszkiwali Prusowie z pogańskiego plemienia Bartów. Przegonili ich stąd Krzyżacy, którzy w latach 50ych XIII wieku po zwycięskich podbojach Sambii skierowali swe lśniące chrześcijańskie miecze na historyczną Barcję i jakiś czas później wznieśli tu niewielką drewniano-ziemną strażnicę wzmiankowaną w dokumentach z 1329 roku jako Rastenburg. Strażnica ta prawdopodobnie stała w miejscu, gdzie współcześnie wznosi się potężny kościół obronny pw. św. Jerzego, a jej zadaniem była przede wszystkim ochrona zdobytych ziem oraz zabezpieczanie dalszych wypraw wgłąb terytorium Litwy. Takie były czasy i takie przeznaczenie grodu. Nie podobało się to oczywiście Litwinom, którzy pod dowództwem książąt Olgierda i Kiejstuta dwukrotnie najechali go i zniszczyli, najpierw w listopadzie 1345 i ponownie w lutym 1347. Owa bliskość wojowniczych pogan nie zniechęcała wcale Niemców - każdorazowo po tych wydarzeniach drewniana strażnica była odbudowywana, a położona przy niej osada zaludniała się nowymi mieszkańcami rozwijając na tyle sprawnie, że już dziesięć lat po ostatniej wizycie Kiejstuta i jego wojów komtur bałgijski Johan Schindekopf nadał jej przywilej lokacyjny na prawie chełmińskim. Mniej więcej w tym samym czasie zapadła decyzja i rozpoczęto pierwsze prace przy budowie murowanego zamku z prawdziwego zdarzenia.

Budowę zakończono przed rokiem 1374, kiedy warownia po raz pierwszy pojawiła się w wykazie inwentarzy zakonnych jako siedziba urzędnika niższego szczebla zwanego prokuratorem. Cechowały ją umiarkowane walory obronne i skromny program użytkowy - około 1410 zamkowy arsenał składał się z siedmiu dział na kule kamienne oraz z niewielkiej ilości lekkiej broni strzeleckiej i kusz. Po bitwie grunwaldzkiej - tak pięknie przez Krzyżaków przegranej - pruski rycerz Johart wraz z burmistrzem Hermannem Barddyne poddali miasto i zamek oddziałom Władysława Jagiełły, jednak już na początku roku 1411, na mocy ustaleń pierwszego pokoju toruńskiego, powróciły one do zakonu. Ciekawe rzeczy działy się tutaj w 1454 tuż po wybuchu wojny trzynastoletniej, gdy niezadowoleni z niemieckiego fiskalizmu zbuntowani mieszkańcy Kętrzyna zdobyli warownię, a miejscowego prokuratora utopili w stawie. Przekazany wojskom polskim i okupowany przez nich zamek Krzyżacy odbili w 1461 i odtąd aż do roku 1525 znajdował się on w ich rękach. W 1516 roku, w czasie przygotowań do kolejnej i jak się okazało ostatniej wojny polsko-krzyżackiej, wizytował go osobiście sam wielki mistrz zakonu Albrecht Hohenzollern, który podobno później schronił się tutaj przed najazdem zagrażających jego państwu hord tatarskich.

Po sekularyzacji i upadku państwa zakonnego w Prusach w roku 1525 Kętrzyn znalazł się w granicach nowo utworzonych Prus Książęcych, zamek zaś przeznaczony został na lokalną siedzibę książęcych starostów grodowych. Później przebudowywano go jeszcze co najmniej trzykrotnie, każdym razem dostosowując do pełnienia innych funkcji. W XVIII i XIX stuleciu warownia wraz z należącym do niej folwarkiem stanowiła przyczółek domeny królewskiej - nie była ona jednak widocznie zbyt wygodna, skoro w 1742 rezydujący w niej starosta Groeben skarżył się w liście do króla na panujący tu ziąb, informując jednocześnie, że z tego powodu ostatniej zimy musiał wynająć dom w mieście. Po pożarze w grudniu 1797 zamek adaptowano na lokale mieszkalne, następnie ulokowano w nim kwaterę komendanta wojskowego, a od roku 1911 - gdy obiekt przejęło miasto - mieścił się tutaj urząd skarbowy i mieszkania jego pracowników. W styczniu 1945 gmach wraz z zabytkową częścią miasteczka został doszczętnie zniszczony przez niepokonaną Armię Czerwoną. Odbudowano go w stylu średniowiecznego gotyku w latach 1962-1969, podczas prac opierając się na XIX-wiecznych szkicach wybitnego niemieckiego konserwatora zabytków C. Steinbrechta. Po rekonstrukcji pomieszczenia zamkowe przeznaczono na siedzibę lokalnego muzeum i miejskich instytucji kulturalnych.

Architektura

Zamek ulokowany został w południowo-zachodnim narożniku miasta, na wysuniętym przed wschodni odcinek murów cyplu, okolonym z trzech stron rozlewiskami Stawu Młyńskiego zasilanego wodami rzeczki Guber. Był on budowlą trójskrzydłową, wzniesioną z cegły na kamiennym cokole, o wymiarach 31x36,7m. Funkcję skrzydła reprezentacyjnego pełnił podpiwniczony, trójkondygnacyjny budynek usytuowany przy kurtynie północnej, wystawiony na planie prostokąta o bokach 13,3x31m. Nad jego gospodarczym przyziemiem na pierwszym piętrze umieszczono refektarz oraz kaplicę, w skrzydle tym rezydował także krzyżacki prokurator. Wyżej znajdowała się kondygnacja magazynowo-obronna, całość zaś przykryto dwuspadowym dachem zamkniętym z dwóch stron szczytami z dekoracyjnymi blendami i sterczynami. Pozostałe dwa skrzydła zamku były nieco niższe i węższe - mieściły się w nich pokoje gościnne, mieszkania dla służby oraz pomieszczenia gospodarcze, w tym wymieniane w inwentarzach: zbrojownia, komora prochowa, spiżarnia, słodownia, browar i kuchnia. Obwód zamykał mur zachodni tworzący wraz z trzema wymienionymi budynkami niewielki dziedziniec o wymiarach 14x19,5m, który z trzech stron otaczały drewniane ganki komunikacyjne. Wjazd prowadził od strony miasta, czyli od zachodu, przez niewielki ryzalit bramny z wykuszem dobudowanym w 1528. Zamek nigdy nie miał wieży. Jego zewnętrzne fortyfikacje połączone były z murami miejskimi o łącznej długości około 700 metrów.
Wpołowie XVI wieku zamek został przebudowany na czasową siedzibę elektorską. W tym czasie w obwód jego zewnętrznych murów wkomponowano trzy baszty: dwie z nich - zlokalizowane od strony stawu - były okrągłe, trzecia zaś wzniesiona została na planie czworokąta. W 1622 zabudowa dziedzińca wzbogaciła się o charakterystyczną cylindryczną wieżyczkę pełniącą funkcję klatki schodowej. Pod koniec XVII wieku rozebrano dwie górne kondygnacje budynku głównego zrównując jego wysokość z pozostałymi skrzydłami zamku - być może zasypano wtedy także część piwnic pod budynkami: wschodnim i południowym. Dalsze czynności rozbiórkowe prowadzono w 1. połowie XVIII stulecia, kiedy zlikwidowano nieprzydatne już z militarnego punktu widzenia zewnętrzne fortyfikacje miasta i warowni. W tej formie obiekt przetrwał do II wojny światowej, pod koniec której został zniszczony przez radziecki ostrzał artyleryjski. Odzyskał on pierwotny gotycki charakter w wyniku odbudowy z okresu 1962-1967. Podwyższono wówczas dachy skrzydeł: południowego i wschodniego, a skrzydło północne nadbudowano o jedną kondygnację i odtworzono jego ozdobne szczyty.

Obecnie
Obecnie w zamku mieści się Muzeum im Wojciecha Kętrzyńskiego stanowiące Oddział Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie, Kętrzyńskie Centrum Kultury oraz biblioteka. W części muzealnej zgromadzono eksponaty z dziedziny historii, rzemiosła artystycznego i sztuki związane z przeszłością miasta i regionu. Na szczególną uwagę zasługują tutaj:
- chorągwie pogrzebowe Fryderyka von Der Groeben z 1772 i zmarłego w wieku trzech lat Botho Eulenburga z 1664,
- epitafium Abrahama Eulenburga z 1. połowy XVII wieku,
- charakterystyczne tablice natrumienne,
- kolekcja rzeźb z XV-XVI wieku,
- wielki kartusz herbowy z pałacu w Arklitach,
- dawne kielichy liturgiczne i spirytualia,
- fragmenty skarbu z 1626, a także
- zbiór monet i banknotów zastępczych z lat 20-ych XX wieku.
Przy muzeum działa biblioteka z cennym zbiorem starodruków i rękopisów z XV-XIX wieku. W skrzydle południowym zamku mieści się Galeria Konik Mazurski prezentująca regionalne wyroby rękodzielnicze, które można sobie tutaj kupić, a w skrzydle wschodnim - przy kasie muzeum - funkcjonuje niewielkie stoisko z literaturą i pamiątkami. Na koniec jeszcze jedna ważna informacja: pracujący tu personel jest miły, co nie wszędzie bywa normą.

źródło:
http://www.zamkipolskie.com/ketrzyn/ketrzyn.html
http://www.masuren2.de/pl_ketrzyn.htm
Zamek w Kętrzynie Zamek w Kętrzynie Zamek w Kętrzynie