Autor Witryny/Website by: Leszek Zdrach, Autor fotografii/Photographs by: Leszek Zdrach,
Rodzinna Turystyka Aktywna -  Zdrach - Turystyczny Przewodnik po Polsce i nie tylko
Rodzinna Turystyka w Portalach społecznościowych

Opactwo Cystersów w Lądzie


Pokaż Miejsca na większej mapielokalizacja
































Opactwo cystersów w Lądzie Foto Galeria 2010

Ląd Opactwo cystersów
(powiat słupecki, województwo wielkopolskie) - dawny klasztor cystersów, obecnie placówka salezjanów - Wyższe Seminarium Duchowne Towarzystwa Salezjańskiego.

Historia

Klasztor cystersów w Lądzie nad Wartą założony według tradycji 1145, zapewne jako folwark klasztoru w Łeknie, samodzielny od około 1175. Po 1193 staraniem księcia Mieszka Starego zasiedlony przez mnichów z Altenbergu koło Kolonii i aż do XVI w. zakonnicy rekrutowali się z Nadrenii. Około 1300 r. opactwo posiadało 30 wsi, w tym dobra kłodawskie na Pomorzu z ośrodkiem w Godziszewie. W XIV w. klasztor był odwiedzany przez władców polskich, utrzymywał bliskie kontakty z wielkorządcami duchownymi i świeckimi.Tu spędził ostatnie lata życia arcybiskup gnieźnieński Jarosław Bogoria Skotnicki. W 1331 dobra klasztorne spustoszyli Krzyżacy; na procesie polsko-krzyżackim cystersi z Lądu świadczą na rzecz Polski. Podczas buntu Maćka Borkowica w 1352 przeciwko władzy centralnej króla Kazimierza Wielkiego Ląd staje się ośrodkiem skupiającym wielkopolskie rycerstwo sprzyjające polityce króla, ze starostą generalnym Wierzbiętą z Paniewic na czele. W 1500 r. opactwo posiadało ponad 52 wsie i 3 miasteczka, w tym Zagórów, ponadto były doń inkorporowane parafie w Zagórowie i Lądku. 1511 ustawa sejmowa umożliwiła wstęp do klasztoru Polakom, a od 1538 opatem mógł być tylko Polak szlacheckiego pochodzenia. Nie godząc się z wyborem na opata Polaka Jana Wysockiego cystersi niemieccy opuścili opactwo udając się do Henrykowa na Śląsku, co przyczyniło się tam do odrodzenia życia zakonnego nadwątlonego wpływami reformacji. Od tego czasu dobrami lądzkimi zarządzali opaci polskiego pochodzenia wybierani przez konwent. W 1651 roku opat Jan Zapolski inicjuje barokową przebudowę lądzkiego kościoła. W latach 1697-1750 opatem był Antoni Mikołaj Łukomski, mecenas nauki i sztuki, filozof, jego 50. letnie rządy to szczytowy okres rozwoju klasztoru i opactwa. W 1745 r. Ląd, uważany powszechnie za najstarsze opactwo cysterskie w Rzeczypospolitej, świętował uroczyście 600-lecie swojej fundacji i istnienia. Schyłek XVIII w. przyniósł zmierzch świetności opactwa. Wiele dóbr sprzedano, a pod zaborem pruskim 1796 rząd skonfiskował większość posiadłości w zamian za wypłatę rocznego uposażenia w gotówce. Kasata nastąpiła pod zaborem rosyjskim 1819. Ostatni mnisi pozostali tu do 1848. 1822 dobra pocysterskie nabył hrabia Wacław Gutakowski, którego staraniem zabudowania otrzymali 1850 kapucyni z Warszawy przeprowadzając gruntowną restaurację zabudowań i wyposażenia kościoła i klasztoru. Klasztor kapucynów zamknięty przez władze carskie 1864 w wyniku represji po powstaniu styczniowym, w którym czynnie uczestniczył m.in. o. Maksymilian Tarejwo. 1890 przy kościele erygowano parafię, wcześniej popadający w ruinę klasztor 1888 przeszedł w ręce hr. Przeździeckiego. Od 1921 kościół i klasztor jest własnością salezjanów i siedziba niższego seminarium duchownego Towarzystwa Salezjańskiego. Salezjanie dokonali restauracji zniszczonych zabudowań klasztoru adaptując je na cele dydaktyczne. W latach okupacji Salezjanie zostali zmuszeni do opuszczenia klasztoru a kościół zamknięto. 1939-1941 mieścił się tu hitlerowski obóz przejściowy dla księży, głównie z diecezji włocławskiej. Był tu więziony m.in. bp bł. Michał Kozal. Potem w klasztorze znalazł się ośrodek Hitlerjugend. Po wojnie powrócili Salezjanie kontynuując działalność niższego seminarium duchownego. Po zamknięciu przez władze komunistyczne niższego seminarium 1952, Ląd stał się siedzibą Wyższego Seminarium Duchownego Towarzystwa Salezjańskiego. W 1972 r. rozpoczęto szeroko zakrojone prace remontowo-renowacyjne obiektu. Kościół i klasztor otoczone są opieką konserwatorską, powstały też nowe budynki.

W 2009 r. zespół dawnego opactwa cystersów został uznany przez Prezydenta RP za Pomnik historii.

Zabytki

Opactwo cystersów w Lądzie jest wpisane do rejestru zabytków jako - zespół klasztorny cystersów, obecnie salezjanów pod numerem rej.: 540/Wlkp/A z 27.05.1968 i z 30.11.2007. W skład zespołu zabytków wchodzi:

    * kościół pw. NMP i św. Mikołaja, XII/XIII, 1651-89, 1728-35
    * klasztor, poł. XIV, XVII/XVIII, XX
    * ogród klasztorny z podwórzem gosp., XIX-XX
    * cmentarz zakonny, ob. park, 2 poł. XIX
    * ogrodzenie ogrodu i cmentarza , mur z bramą 2 poł. XIX

Właściwie nic nie przetrwało z najstarszych budowli. Przypuszcza się, że wschodnia część najstarszego kościoła romańskiego mogła składać się z prostokątnego prezbiterium i transeptu, do których w XIII w. dobudowano ceglany bazylikowy bezwieżowy korpus, mniej więcej o rozmiarach dzisiejszej świątyni. Wówczas też wzniesiono ceglany klasztor, w miejsce pierwotnych zabudowań, zapewne drewnianych. Około 1350 r. klasztor rozbudowano a jego wnętrza gruntownie przebudowano, m.in. wznosząc do dziś zachowane sklepione krużganki wokół wirydarza, kapitularz ze sklepieniem wspartym na jednym filarze oraz - może w miejscu pierwotnego oratorium - kaplicę św. Jakuba. W poł. XVI w. na wschód od klasztoru wzniesiono osobny piętrowy pałac opacki, który w latach 30. XVIII w. zastąpiono nowym, wzniesionym przy klasztorze przez Pompeo Ferrariego został rozebrany na przełomie XIX/XX w. W 1651 r. rozpoczęto burzenie wschodniej części kościoła i budowę nowego, barokowego. Pracami prowadzonymi do około 1696 początkowo kierował Tomasz Poncino, po nim Jerzy Catenazzi, Jan Koński i ostatecznie Józef Bellotti twórca ostatecznego projektu wschodniej partii kościoła. Roboty wykończeniowe trwały jeszcze w 1714. Wschodnia elewacja prezbiterium, najlepiej widoczna z głównej drogi, otrzymała wówczas 2 wieże, zwieńczone ażurowymi hełmami w 1720 r. W latach 1728-1737 Pompeo Ferrari zamknął partię wschodnią świątyni centralną kompozycją nawy głównej. W przeciwieństwie do surowych i konwencjonalnych form wcześniejszych, korpus założony na planie lekko wydłużonego prostokąta z wpisanym ośmiobokiem i trzema przenikającymi się elipsami otrzymał dynamiczną formę, pełną płynnych linii i z wielką 38-metrową kopułą nad częścią centralną. O ile we wcześniejszej części ważną rolę pełnią dekoracje sztukatorskie - dzieło włoskich stiukatorów z warszawskiej grupy J. Sz. Bellottiego, w nowej - dekoracja malarska. Kościół został konsekrowany 1743 pw. NMP i św. Mikołaja. Około 1720 r. przekształceniu uległy elewacje klasztoru i wnętrza, szczególnie na I piętrze, gdzie powstała reprezentacyjna nowego kapitularza, tzw. "Sala Opacka" z malowidłami Adama Swacha. Po 1791 r. kopuła i dachy kościelne zostały pokryte blachą miedzianą.

Najstarszym dziełem sztuki związanym z Lądem jest romańska srebrna i rytowana patena fundacji Mieszka Starego, powstała po 1193 r., obecnie w kolegiacie kaliskiej. Do najcenniejszych zabytków gotyckiego malarstwa w Polsce należy polichromia oratorium św. Jakuba z ok. 1370 r. z bogatym programem rycersko-dworskim, eschatologicznym i heraldycznym,dokumentującym wielkopolskie rycerstwo skupione wokół Wierzbięty z Paniewic. Innym zabytkiem gotyckim była rzeźbiona Pieta z początku XV w., zaginiona podczas ostatniej wojny. 2 szesnastowieczne figuralne płyty nagrobne w kościele upamiętniają opata Borzewskiego i jego matkę, z 1531 r. pochodzi płyta Jana Batorzyńskiego w krużganku. Ołtarz główny kościoła pochodzi z 1721 r., jest dziełem warsztatu Ernesta Brogera z Głogowa (przemalowany w 1852 r.) i zastąpił iluzjonistyczny fresk nastawy ołtarza autorstwa Adama Swacha z 1712 r. Dziełem Swacha jest też szereg obrazów i malowideł w kościele (polichromia sklepienia pd. ramienia transeptu, 1711 r. - cykl św. Bernarda z Clairvaux, oraz małej kopuły, 1711 i 1730 r. - Chwała świętych w niebie) i klasztorze (cykl 20 płócien z historią cystersów, freski "Sali Opackiej", 1722 r.). Polichromię sklepienia pn ramienia transeptu wykonał na pocz. XVIII w. Łukasz Raedtke - cysters z Przemętu (św. Urszula jako patronka dobrej śmierci oraz Matka Boża jako opiekunka zakonników i ludzi świeckich). Bogato rzeźbione stalle zakonne wyrzeźbił brat Adrian około 1680 r. W 1721 r. powstał ołtarz św. Urszuli w transepcie (warsztat E. Brogera z Głogowa), zawierający sprowadzone jeszcze w XIII w. z Altenbergu relikwie świętej i jej towarzyszek, tzw. 11 Tysięcy Dziewic (Undecim Milia Virginum). Obok znajduje się stiukowy nagrobek opata Łukomskiego (zm. 1750 r.), z postacią zmarłego pod skrzydłem Bożej Opatrzności i skrzydlatym Chronosem - symbolem vanitas. OK. 1730 r. powstały dwa ołtarze akantowe w transepcie, dzieło śląskich snycerzy. W pd ramieniu transeptu dynamiczny, marmoryzowany ołtarz św. Krzyża jest zapewne dziełem Ferrariego z około 1730 roku. Ambonę wykonali snycerze z Rawicza i Rydzyny w 1735 r., rozbudowana w 1799 r. Naprzeciwko niej umieszczono pomnik ku czci konsekratora świątyni, prymasa Krzysztofa Antoniego Szembeka. Efektowne malowidła w kopule przedstawiające, wg konceptu opata Łukomskiego, Alegorię Tryumfu Bożej Mądrości w Kościele (Domus Sapientiae) są dziełem śląskiego freskanta Jerzego Wilhelma Neunhertza z 1733 r. 2 dalsze ołtarze w nawie są również przypisywane Ferrariemu, obraz św. Bernarda został sprowadzony 1734 z Rzymu. Efektowne, 22-głosowe organy są dziełem cystersa Józefa Koeglera z 1734 r. Konfesjonały o dynamicznych kształtach, projektowane przez Ferrariego, są dziełem śląskiego warsztatu pracującego wcześniej dla cystersów z Henrykowa, powstały ok. 1740 r.

źródło:http://pl.wikipedia.org/wiki/Opactwo_cysters%C3%B3w_w_L%C4%85dzie
Opactwo Cystersów w Lądzie Opactwo Cystersów w Lądzie Opactwo Cystersów w Lądzie
Opactwo Cystersów w Lądzie Opactwo Cystersów w Lądzie Opactwo Cystersów w Lądzie

Opactwo cystersów w Lądzie Foto Galeria 2008

Festiwal Kultury Słowiańskiej i Cysterskiej w Lądzie 2010