Autor Witryny/Website by: Leszek Zdrach, Autor fotografii/Photographs by: Leszek Zdrach,
Rodzinna Turystyka Aktywna -  Zdrach - Turystyczny Przewodnik po Polsce i nie tylko
Rodzinna Turystyka w Portalach społecznościowych

Projekt Riese w Górach Sowich

Projekt Riese w Górach Sowich
Geneza powstania "Riese"

W 1943 roku naloty Aliantów na III Rzeszę stały się nie do zniesienia dla niemieckiego przemysłu. Setki bombowców dalekiego zasięgu pustoszyło Niemcy wzdłuż i w szerz. Mimo heroicznej walki rozdarta pomiędzy kilka frontów Luftwaffe nie była w stanie skutecznie odpierać ich ataków. Cierpiała ludność cywilna i miasta ale przede wszystkim cierpiał przemysł zbrojeniowy. W gruzy waliły się coraz to nowe fabryki i niemiecka gospodarka, mimo perfekcji z jaką działała, zaczynała się walić.
Czarę goryczy dopełnił nalot Floty Powietrznej płk. Searby'ego na ośrodek badań rakietowych w Peneminde (18.08.1943). Co prawda ośrodek ucierpiał tylko nieznacznie ale ....
Powołany do życia sztab myśliwski (Jägerstab) dostał tylko jedno zadanie. Znaleźć bezpieczne kryjówki dla przemysłu zbrojeniowego. Przedstawiciele Jägerstabu rozpoczęli przeczesywanie całych Niemiec w poszukiwaniu starych kopalni, jaskiń i wszelkiego rodzaju dziur w ziemi gdzie można by było bezpiecznie ulokować produkcję zbrojeniową. Ile się dało ulokowano w takich miejscach ale coś trzeba było zrobić z resztą.
W porozumieniu z centralą planowania (Zentrale Plannung) opracowano plan ukrycia całego (!) przemysłu wojennego pod ziemią. Jak obliczono potrzebne na to będzie 94 mln m3 wyrobisk. Minister zbrojeń Speer dał specjalistów z OT (Organizacjon Todt)i fundusze, jego zastępca Saur tysiące robotników przymusowych a SS więźniów obozów koncentracyjnych. Roboty ruszyły pełną parą, jednak do końca wojny udało się wykonać "tylko" 13 mln m3 wyrobisk, w których schronienie znalazło 239 fabryk zbrojeniowych. Z resztą nie zdążono.
Wśród tych 13 mln m3 wyrobisk skromną, choć do dziś dokładnie nie znaną, część stanowią podziemia wykonane w gnejsowych masywach Gór Sowich. Prawdopodobnie są one częścią składową wielkiego zespołu sześciu kompleksów zbrojeniowych, jakie pod koniec 1943 roku zaczęto budować dla potrzeb Luftwaffe. Ich ukończenie zaplanowano na 1948 rok, co świadczyć może, że nie planowano w nich raczej produkcji śmigłowych Focke - Wulfów, czy nawet odrzutowych Me - 262, planowano produkcję czegoś co dopiero rodziło się w umysłach niemieckich naukowców i konstruktorów, planowano produkcję wunderwaffe
Riese

Lokalizacje podziemi wybrano perfekcyjnie, Góry Sowie to głębokie tyły Niemiec, a co najważniejsze, wokół gór istniał dobrze rozwinięty przemysł ciężki, nie brakowało węgla, energii i wody. Sieć dróg i kolei była doskonale rozbudowana, co sprawiało, że nagłe "uaktywnienie" się tego terenu pozostało praktycznie niezauważone. Można było wwozić jak i wywozić duże ilości ładunków i nikt praktycznie tego nie zauważał.
Nie dziwmy się zatem, że oto w 1943 roku w Górach Sowich pojawił się stwór, który do życia potrzebował wody, energii, materiałów budowlanych, tysiące więźniów i robotników przymusowych oraz spokojnego zaplecza. Projekt ten nazwano "Riese" czyli "Olbrzym" , co prawda imponuje obecnie wielkością wyrobisk ale gdzie jest ich reszta, gotowe części, w których według światków prowadzono produkcje i badania....
Jugowice

Kompleks Jugowice Grn.

Podziemny kompleks wykuty w masywie Chłopskiej Góry. Zasadniczą część kompleksu tworzy siedem sztolni, jednak podziemia nie tworzą zwartej całości tylko trzy osobne zespoły. Pierwszy zespół to biegnąca w kierunku północno - wschodnim sztolnia nr 2, która dochodzi do systemu wyrobisk chodnikowych o łącznej długości około 300 m. Podziemia są w stanie surowym a ich zagadką jest tunel biegnący w kierunku sztolni nr 4, który przegradza potężny zawał.
Drugi zespół to sztolnie nr 6 i 7 i nieznane dziś wyrobiska pomiędzy nimi. O ich prawdopodobnym istnieniu informują nas wyniki badań georadarem, jednak dostęp do nich jest niemożliwy. Sztolnia nr 6 to najsłynniejsza sztolnia Gór Sowich. Na jej wlocie zainstalowano podwójne pancerne drzwi (śluza powietrzna), a jakieś 20 m dalej istnieje potężny zawał, którego mimo licznych prób nie udało się do dzisiaj sforsować. Zawał ten to słynne "zapadlisko na łące". Sztolnia nr 7 ma długość około 40 m. Na odcinku około 10 m jest obetonowana, a ściany i strop pokrywa dziwna, czarna substancja przypominająca sadze. Podobnie intrygujący jest przodek sztolni, dziwnie płaski a nie jak w innych sztolniach obły. Czyżby sztuczne zamurowanie?
Trzeci zespół to serce kompleksu a zarazem duża zagadka. To sztolnia nr 4, oraz nieznane wyrobiska do, których bez wątpienia prowadzi. Biegnie ona w kierunku północno wschodnim a jej poznana część to około 30 m, reszta to jeden wielki zawał liniowy. Za zawałem musi być jednak bardzo ciekawie, bowiem w tym rejonie do sztolni dochodzi szyb wentylacyjny o głębokości 40-%0 mi średnicy 0,8 m. Badania wykazały, że na pewno szyb łączy się ze sztolnią nr 4, co świadczyć może o sporej wielkości wyrobisk do, której sztolnia prowadzi. Pozostałe sztolnie o numerach 1, 3 i 5 to krótkie tunele 5 - 15 m długości, stanowiące wstępną fazę drążenia chodników.


Całkowita liczba znanych obecnie podziemi to około 460 m, ich powierzchnia to 1 400 m2 a kubatura około 4 000 m3. Naziemna cześć kompleksu to kilkanaście murowanych baraków stanowiących zaplecze techniczne dla budowy w Jugowicach Grn. i na Włodarzu.
Zamek Książ

W naziemnej części kompleksu zamku Książ , prace prowadzono na terenie zamku jak również w jego okolicy w promieniu około 1 km.
W zamku przystąpiono do przebudowy części pomieszczeń , niszcząc przy tym wyposażenie m.in. sali Krzywej, Konrada i hollu Bolka, gdzie pozrywano zabytkowe plafony. Z drugiego poziomu piwnic zamkowych poprowadzono do pierwszego poziomu podziemi szyb klatki schodowej. W związku z tymi pracami w jednym z pomieszczeń na parterze zamku ustawiono kompresor, niszcząc przy okazji piękną, zabytkową podłogę. Na głównym tarasie , obok wlotu szybu wentylacyjnego ulokowano skład materiałów budowlanych, natomiast przed budynkiem biblioteki wybudowano tajemniczy, żelbetowy zbiornik, w którym jak mówią świadkowie nawet zimą woda była ciepła.....
Poważne prace miały miejsce w okolicy zamku.
Ze stacji kolejowej Wałbrzych - Szczawienko poprowadzono torowisko kolejki wąskotorowej, biegnące obok dzisiejszego parkingu w stronę podziemi. Blisko parkingu, którego rejon zajmował wówczas obóz koncentracyjny KL Fürstenstein wybudowano dwa, duże zbiorniki wodne oraz przepompownię.
Najciekawsza jednak budowla znajduje się obok rozległych piwnic kapliczki rodu von Hochberg. Jest nią wybetonowana, duża komora z doprowadzonymi z powierzchni dziewięcioma, okrągłymi otworami o średnicy około 500 mm. Otwory te świadczą o przeznaczeniu budowli na stację wentylacyjną jakiegoś, dużego, podziemnego obiektu. Z dna komory odchodzą dwie, obetonowane studzienki, niestety obecnie zagruzowane.
Po drugiej stronie zamku przy wlotach do trzech sztolni powstało kilka baraków magazynowych oraz kilka fundamentów pod urządzenia techniczne. Zaś nieco niżej rozpoczęto budowę niewielkiej oczyszczalni ścieków, od której wykopano rów w kierunku rzeki Pełcznicy .
W zamierzeniach Niemców dojazd do zamku miał być możliwy tylko poprzez podziemne tunele: samochodowy - od strony Świebodzic i kolejowy - od tzw. Łuku Świebodzickiego. Tam też, widoczne są ślady świadczące o ingerencji człowieka w głąb zbocza.
Podziemną część kompleksu zamku Książ stanowią wyrobiska o dwóch znanych na dzień dzisiejszy poziomach.
Pierwszy poziom znajduje się na głębokości 15 m pod zamkiem a wejście do jego podziemi prowadzi z tarasu bogini Flory. Idąc tunelem mijamy wartownię, wejście do windy łączącej podziemia z poszczególnymi kondygnacjami zamku oraz szyb klatki schodowej dochodzący do poziomu piwnic zamkowych.
Podziemia poziomu pierwszego mają długość około 80 m, powierzchnię 180 m2 i kubaturę 400 m3.

Drugi znany poziom podziemi znajduje się na głębokości 53 m pod dziedzińcem położonym na wysokości 399 m n .p. m. Podziemia te składają się z czterech sztolni dolotowych oraz sieci krzyżujących się ze sobą wyrobisk chodnikowych powiększonych do rozmiarów hal (5 m wysokości i 5,5 m szerokości). Tam też , znajdują się cztery, całkowicie wybetonowane komory o wymiarach 13 x 4,5 x 3,8 m, oraz trzy szyby o ściśle określonym przeznaczeniu:
Szyb nr 1 - o średnicy 5 m miał pomieścić windę i urządzenia wentylacyjne.
Szyb nr 2 - o średnicy 3,5 m służyć miał celom wentylacyjnym, natomiast w trakcie budowy podawano nim beton do podziemi.
Szyb nr 3 - o średnicy 0,7 m wykonany tylko do podawania betonu.
Podziemia poziomu drugiego jako jedyne obecnie znane posiadają tak wysoki stopień wykończenia, niestety na dzień dzisiejszy są całkowicie niedostępne z racji ulokowania w nich aparatury pomiarowej stacji sejsmograficznej PAN.
Kompleks Osówka

Podziemny kompleks wykuty w masywie góry Osówka (717,0 m npm.) Do głównej części podziemi prowadzą dwa wejścia, które łączą się z zasadniczą częścią kompleksu o łącznej długości korytarzy 1 700 m.
Poszczególne odcinki tuneli posiadają różne fazy budowy, od gotowych w pełni obetonowanych hal, po wstępne etapy drążenia. Charakterystyczną cechą części wyrobisk jest tak zwana faza "T". Chodzi o etap drążenia tuneli, który w przekroju przypomina literę T. Do podziemi doprowadzony został szyb wentylacyjny o głębokości 48 m i średnicy 5 m.
Sztolnia nr 1 dochodzi do systemu wyrobisk z kierunku północno - zachodniego. Ma około 150 m długości, na 30 metrze od wejścia wydrążono komory pod wartownie.
Sztolnia nr 2 ma około 450 m długości i biegnie w kierunku północnym. Na 50 metrze od jej wlotu, po obu stronach tuneli, wykonano żelbetowe komory wartowni, natomiast nieco dalej znajduje się potężny zawał, znany jako "uskok". Jest to sztuczne połączenie dwóch poziomów tuneli i jednocześnie jedna z tajemnic tego kompleksu. Niestety po adaptacji obiektu na cele turystyczne przerwano wszelkie prace zmierzające do wyjaśnienia tajemnicy "uskoku".
W skład kompleksu wchodzi także oddalona od jego zasadniczej części sztolnia nr 3. Ma ona około 120 i biegnie w kierunku północno wschodnim. Jej największą atrakcją są dwie ceglane tamy, które sztucznie utrzymują w tunelu wodę do głębokości 0,9 m. Przeznaczenie tam jest obecnie nieznane.

Całkowita długość tuneli w kompleksie Osówka sięga 1 700 m, powierzchnia 6 700 m2 a kubatura 30 000 m3. Do najciekawszych naziemnych budowli tego kompleksu należą kasyno i siłownia. Kasyno jest żelbetowym obiektem o powierzchni 680 m2 i kubaturze 2 300 m3. Posiada ściany o grubości 0,5 m oraz strop przystosowany do maskowania ziemią. Obiekt podzielony jest na 8 pomieszczeń, a wykonanie jednej z zewnętrznych ścian z cegły świadczy o zmianie wielkości obiektu. W obecnej chwili nie znane jest planowe przeznaczenie budowli.
Siłownia jest żelbetowym monolitem o wymiarach 30 x 30 m (powierzchnia 900 m2). Dostępne pomieszczenia znajdują się w centralnej części budowli, a wejście do nich jest możliwe przez włazy w stropie. Dostępna jest także tzw. klatka schodowa oraz pomieszczenia zwane "okrąglakami". Jest to twór o średnicy 6 m i wysokości około 3 m. Jego dno posiada niespotykanie mocne zbrojenie, wykonane z prętów o średnicy 30 mm. Cały obiekt posiada dziesiątki rur kamionkowych, przepustów i kanałów co świadczyć może o przeznaczeniu obiektu na cele zaopatrzenia podziemi w prąd, wodę i powietrze.
Kompleks Rzeczka

Podziemny kompleks wykuty w masywie góry Ostra. Do zasadniczej części podziemi prowadzą trzy wejścia zlokalizowane na południowo zachodniej stronie góry. Sztolnie biegną względem siebie równolegle i są oddalone od siebie o około 45 m. Sztolnia nr 1 ma około 100 m długości i kończy się zawałem, który przez wiele lat stanowił zagadkę podziemi. Sztolnia nr 2 ma około 80 m, a sztolnia nr 3 około 70 m długości. Wszystkie sztolnie dochodzą do poprzecznych wyrobisk, powiększonych do wymiarów hal, z których jedna jest wybetonowana.
W sztolni nr 1 po prawej stronie tunelu wykonano pomieszczenia wartowni, oraz typową śluzę powietrzną. Pomieszczenia te są całkowicie obetonowane. Do podziemi doprowadzono szyb wentylacyjny o głębokości 30 m i średnicy 5 m, jednak jest on obecnie całkowicie zagruzowany. Natomiast w wyrobisku pomiędzy sztolniami nr 1 i nr 2 odnaleziono niedawno tajemniczy otwór o średnicy około 3 m i głębokości 2 m.



Najprawdopodobniej jest to zaczątek drążenia nowego szybu do niższej części podziemi.
Całkowita długość tuneli kompleksu Rzeczka to około 500 m, powierzchnia 2 500 m2, a kubatura aż 14 000 m3. Tak duża kubatura bierze się stąd, że prawie cała zasadnicza część podziemi to ustawione poprzecznie do sztolni wejściowych ogromne hale.
Do najsłynniejszych naziemnych obiektów Rzeczki należy bez wątpienia centrala telefoniczna, wchodząca w skład potężnego węzła łączności Świdnica - Rzeczka. Ciekawostką jest to, że wymieniony węzeł był większy niż Wrocławski czy Legnicki gdzie stacjonowały całe garnizony i odbywał się ruch telefoniczny na odcinku wschód - zachód (Berlin). Z tej właśnie centrali rozchodziły się kable do pomniejszych central poszczególnych obiektów.
Kompleks Soboń

Podziemny kompleks wykuty w masywie góry Soboń. Wejścia do zasadniczych podziemi prowadzą z trzech stron góry. Sztolnie nr 1 i 2 dochodzą do siebie pod kątem prostym i tworzą razem z kilkoma krótkimi wyrobiskami poprzecznymi niewielki podziemny system. Natomiast sztolnia nr 3 nie łączy się z główną częścią podziemi a wejście do niej (obecnie zawalone) znajduje się na zboczu góry Soboń, na północ od zabudowań wsi Zimna Woda. Sztolnia nr 1 biegnie w kierunku południowo - wschodnim i prawdopodobnie miała się kiedyś złączyć ze sztolnią nr 3. Po około 200 m łączy się ze sztolnią nr 2 pod kątem prostym. Sztolnia nr 2 ma długość około 200 m. i w związku z obwałem na jej wlocie jest zalana wodą do głębokości około 1 m. Sztolnia nr 3 jest zagadkowa, bowiem jej początkowe 65 m jest zawalone a znane jest tylko 17 m jej przebiegu. Dalszą drogę przecina zawał z pod, którego wystają pokrzywione wybuchem tory i porozrywane przewody elektryczne.

Wszystkie tunele są w stanie surowym, jedynie w sztolni nr 1 obudowano cegłą niewielkie pomieszczenie. Całkowita długość tego kompleksu to około 700 m, powierzchnia 1 900 m2, a kubatura około 4 000 m3. Do najważniejszych obiektów naziemnych kompleksu należy zespół dużych, piętrowych budynków, które budowano przy drodze prowadzącej z Sobonia do wsi Zimna Woda, oraz duży żelbetowy bunkier nieznanego przeznaczenia.
Kompleks Sokolec

Podziemny kompleks wykuty w masywie góry Gontowa. Zasadnicza część kompleksu to dwa zespoły podziemi usytuowane wobec siebie prostopadle. Zespół pierwszy tworzą dwie sztolnie biegnące w kierunku południowo - zachodnim i oddalone od siebie o około 100 m.
Obie sztolnie po około 80 m dochodzą do systemu wyrobisk chodnikowych i halowych, który wykuto w miękkim piaskowcu. Każda ze sztolni posiada wykute komory pod wartownie, oraz wiele obwałów i zawałów, których ilość zwiększa się z każdym rokiem. Związane jest to z typem skał w jakim wykuto podziemia.
Sztolnie są w stanie surowym i nie ma w nich nic ciekawego do oglądania, a ryzyko powstania przypadkowego zawału jest zbyt duże by podejmować próbę ich zwiedzania.
Drugi zespół podziemi tworzą sztolnie nr 3 i 4 biegnące w kierunku północno - zachodnim i oddalone od siebie o około 200 m. Sztolnia nr 3 została odkryta przez Sowiogórską Grupę Poszukiwaczy "Kret" znaną również pod nazwą "Aniszewski i spółka". Odkrycia dokonano 24.09.1994 roku. Jest to jak na razie jedyna sztolnia, którą odkryto z wyposażeniem z roku 1945, w jego skład wchodziło torowisko kolei wąskotorowej, rurociąg wentylacyjny, osprzęt elektryczny oraz wagonik kolejki. Dlaczego wchodziło ? Bowiem po zasypaniu wlotu sztolni przez "Kreta", została ona ponownie odkryta i pozbawiona części wyposażenia przez grupę z Głuszycy. Zabrane ze sztolni wyposażenie stanowi ekspozycje w "Podziemnym Mieście Osówki"
Sztolnia nr 4 została zlokalizowana w 1991 przez Polskie Towarzystwo Eksploracyjne, niestety jej wlot był wysadzony a wypływająca z zawału woda świadczy o zalaniu tunelu. Próby jej penetracji podjęte przez Sowiogórską Grupę Poszukiwaczy "Kret" także nie dały rezultatu. Obecnie znane jest 11 m jej przebiegu, całkowita długość znanych tuneli kompleksu wynosi 850 m, powierzchnia 2 400 m2 a kubatura 7 100 m3.
Do najważniejszych budowli naziemnych należy zespół żelbetowych obiektów budowanych przy drodze Sowina - Sierpnice oraz pochylnie dwóch, platform transportowych wybudowane na zboczu Gontowej od strony Sokolca.
Kompleks Włodarz

Podziemny kompleks wybudowany w masywie góry Włodarz. Do zasadniczej części podziemi prowadzą trzy wejścia od strony północno-wschodniej i jedno od strony północnej. Sztolnie nr 1 i 4 dochodzą do wyrobisk ukośnie a nr 2 i 3 prostopadle. Wszystkie sztolnie mają od 190 do 250 m długości. Około 50 m od wejść w każdej ze sztolni wykuto komory pod wartownie, jednak obetonowano tylko dwie komory w sztolni nr 4.
Wszystkie sztolnie dochodzą do systemu wyrobisk chodnikowych biegnących prostopadle do siebie. Tworzą one kratownicę tuneli, opartą na czterech tunelach wejściowych i czterech poprzecznych. W jednym z poprzecznych tuneli doskonale widoczny jest drugi poziom wyrobisk, znajdujący się nad zasadniczymi.
Jest to faza drążenia całego systemu dużych hal, który ostateczny kształt osiąga tylko w rejonie sztolni nr 1.Znajduje się tam wielka 60m długości 8m wysokości i 10m szerokości hala z częściowo obetonowanym stropem. Jest ona częściowo zalana wodą podobnie jak 30% tuneli Włodarza. Jest to spowodowane obwałami w okolicy wylotów sztolni, co hamuje naturalny grawitacyjny odpływ wody. Omawiana hala nosi nazwę "Jeziora Łabędziego" a na jej końcu znajduje się jeden z najbardziej tajemniczych zawałów w Górach Sowich. Według zeznań świadków, to właśnie z niego latem 1945 roku, wydobywał się z niego charakterystyczny zapach rozkładających się ludzkich zwłok. Wiąże się to z faktem nagłego zniknięcia ze stanu obozowego AL. Riese kilku tysięcy więźniów, co miało miejsce na wiosnę 1945 roku. Badania w tym miejscu utrudnia stojąca woda o głębokości około 1,5 m.
Do podziemi doprowadzono szyb wentylacyjny o głębokości 40 m i średnicy 4 m . Całkowita długość podziemi wynosi 3 100 m, powierzchnia 10 700 m2 a kubatura 42 000 m3. W części naziemnej najbardziej znanym obiektem jest tzw. "Żabnik", potężne wybranie o wymiarach 50 x 30 m i głębokości ponad 10 m. Na dnie wykopu rozpoczęto betonowanie nieznanych z przeznaczenia fundamentów.
Około 200 m poniżej, na obrzeżach wsi Jugowice Górne wybudowano zespół obiektów techniczno - mieszkalnych zwanych " Miastem SS". To w nim właśnie mieszkała obsługa z OT oraz żołnierze pilnujący podziemi

Czy istnieje Kompleks Moszna?

Wiele przesłanek zdaje się świadczyć, że to właśnie góra Moszna stanowi serce kompleksu "Olbrzym", oraz, że to właśnie wewnątrz tej góry ulokowano mityczny kompleks o nazwie "Centrum". Według niektórych ten podziemny system miał "spinać" poprzez główny szyb komunikacyjny wszystkie kompleksy "Riese". Na zboczach góry Moszna pozostało sporo śladów po prowadzonych pracach, jednak na ich podstawie nie jest możliwe zlokalizowanie wlotów sztolni ani szybów. Co prawda wstępnie "namierzono" dwa wloty sztolni, które będziemy chcieli w najbliższym czasie sprawdzić, jednak na dzień dzisiejszy nie można mówić o niczym konkretnym. Jedno jest pewne, odkrycie kompleksu "Centrum" i jego systemu podziemi pomogło by w znacznej mierze lub nawet w całości wyjaśnić zagadkę Gór Sowich. Jeśli ten kompleks istnieje w formie wykończonej, gotowej do pracy będzie bardzo dobrze zamaskowany i zabezpieczony. Może upłynąć wiele lat zanim ktoś dostanie się do wnętrza.
Podziemia Zamku Książ
Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich
Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich
Riese Kompleks Osówka
Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich
Riese Kompleks Rzeczka
Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich
Kompleks Soboń
Riese Kompleks Włodarz Riese Kompleks Włodarz Riese Kompleks Włodarz Riese Kompleks Włodarz
Riese Kompleks Włodarz
Riese Kompleks Moszna Riese Kompleks Moszna Riese Kompleks Moszna
Riese Kompleks Moszna


WŁODARZ Wolfsberg
sztolnie: długość od 180 do 240 m
szerokość ok. 3,0 m; wysokość ok. 2,5 m
hala : 50x8x10 m ( długość, szerokość, wysokość)
szyb: o średnicy 4 m, głębokość - ok. 40 m
Zinwentaryzowano:
długość wyrobisk : 3000 mb
powierzchnia : 8700 m^(2)
kubatura : 31.000 m^(3)





OSÓWKA Säuferhöfen
sztolnie - długość do 120 mb
szerokość zmienna: 2 -2,5m; 2,5-3 m; 4-4,5m
wysokość 2,2-3,0 m ; 3,0- 5,5 m;
hale : poznane dwie
źródła podaj różne wymiary: 40x9x7 lub
50x6x6 czy 40x7x8
szyb komunikacyjny: średnica 6m;
głębokość -50m
Ogółem zinwentaryzowano:
długość - 1700 mb
powierzchnia - 6 200m^(2)
kubatura - 26 000 m^(3)


SOBOŃ Ramenberg
sztolnie - długość do 216 mb
szerokość 2,5 - 3,5m; wysokość 2,2 -2,5 m
nie wymienia się hal i szybu komunikacyjnego
Zinwentaryzowano ogółem:
długość - 700 mb
powierzchnia - 1900 m^(2)
kubatura - 4 000m^(3)


SOKOLEC (GONTOWA) Schindelberg
sztolnie - długość do 150 mb
szerokość 2,5-3,5 mb ; wysokość 2,5-3,5m
hale - np. 35x5x5
Zinwentaryzowane wyrobiska:
długość - 750 mb
powierzchnia - 2 100 m^(2)
kubatura - 6 000 m^(3)



JUGOWICE Górne (Jawornik) Hausdorf lub Jauering
obecnie wejścia do sztolni są zawalone .
Według inwentaryzacji z 1954r
długość 85mb, 180 mb
szerokość 2,5-3,5 m ; wysokość 2,7 -3,5 m
Ogółem:
długość - 500 mb
powierzchnia - 1 500 m^(2)
kubatura - 3 500 m^(3)




RZECZKA Dorfbach
sztolnie: długość 70.90,100 mb
szerokość : 2,5-3,5 m wysokość 2,5-3,5 m
hale : 80x8x10 ; 33x4,5x5,5 m
Zinwentaryzowano ogółem:
długość - 500 mb
powierzchnia - 2 500 m^(2)
kubatura - 14 000 m^(3)



KSIĄŻ Fürstenstein
sztolnie - do 90 mb
szerokość 2,5 - 4,0 m wysokość 2,2- 3,5 m
komory - 13x4,5x3,8 m (4)
szyby o średnicy 0,7m; 3,5m; 5,0 m
najgłębszy - 53 mb
Zinwentaryzowano ogółem:
długość - 950 mb
powierzchnia - 3 200 m^(2)
kubatura - 13 000 m^(3)



Źródła: http://www.gorysowie.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=36
http://forumzn.katalogi.pl/RIESE-t1378-s2.html
http://www.gorysowie.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=39
http://forum.tradytor.pl/viewtopic.php?f=22&t=134 i inne
Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich

Pałac w Jedlince

Ludwikowice Kłodzkie Dynamit AG Ludwikowice Kłodzkie Dynamit AG Ludwikowice Kłodzkie Dynamit AG Ludwikowice Kłodzkie Dynamit AG
Ludwikowice Kłodzkie Dynamit AG
Obóz Gross-Rosen Obóz Gross-Rosen Obóz Gross-Rosen
Kamieniołom  Gross-Rosen Kamieniołom  Gross-Rosen Kamieniołom  Gross-Rosen

Kamieniołom  Gross-Rosen

Obóz Gross-Rosen

Fabryka włókiennicza - Walim      

Obóz Kolce filia Gross Rosen

Obóz Kolce filia Gross Rosen Obóz Kolce filia Gross Rosen Obóz Kolce filia Gross Rosen

Pokaż Militaria na większej mapie
Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich

Pałac w Jedlince

Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich

Podziemia Zamku Książ

Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich

Riese Kompleks Osówka

Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich

Riese Kompleks Rzeczka

Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich Projekt Riese w Górach Sowich

Kompleks Soboń

Riese Kompleks Włodarz Riese Kompleks Włodarz Riese Kompleks Włodarz Riese Kompleks Włodarz

Riese Kompleks Włodarz

Riese Kompleks Moszna Riese Kompleks Moszna Riese Kompleks Moszna

Riese Kompleks Moszna

Ludwikowice Kłodzkie Dynamit AG Ludwikowice Kłodzkie Dynamit AG Ludwikowice Kłodzkie Dynamit AG Ludwikowice Kłodzkie Dynamit AG

Ludwikowice Kłodzkie Dynamit AG

Obóz Gross-Rosen Obóz Gross-Rosen Obóz Gross-Rosen

Obóz Gross-Rosen

Projekt Riese w Górach Sowich